Last van remmende zelfkritiek?

Daar zat ik dan. Achter de laptop.
Ik had uitgebreid ontbeten en de krant gelezen.
Met extra zorg mijn mails gelezen.
Berichten gecheckt.
Facebook bekeken.
Ik had geen excuus meer om verder uit te stellen.
Ik las de laatste alinea die ik had geschreven, en zag dat ik het begin van de nieuwe alinea al had staan. Dat vond ik wel slim, nu kon ik meteen verder zonder angst voor het witte papier (of eigenlijk het lege scherm). Maar toch. Ik zuchtte.
Ja hoor. Daar was-ie weer: “Wie denk je wel niet dat je bent? Dat is toch helemaal niet interessant! Dat wil toch niemand lezen? Wat voor de hand liggend allemaal! Alleen dat laatste, dat is vergezocht!”
En: “Misschien over een jaar of 10. Eerst moet je jezelf verder ontwikkelen. Je moet nog verder uitrijpen. Misschien zit er dan een boek in.”
Dit is meestal het moment waarop ik besluit, dat
1. ik me nodig moet opgeven voor bijscholing,
2. ik mijn ouders ga bellen,
3. de was nodig gedaan moet worden,
4. het balkon moet worden opgeruimd.

Herken je hier iets van?

Bij mij is het misschien wat heftiger dan bij jou. Toen ik psychologie studeerde in Leiden, was het bij veel keuzevakken gebruikelijk dat je een werkstuk of scriptie moest schrijven. Dat vond ik zo eng, dat ik die vakken gewoon niet koos. Ik was er echt van overtuigd dat ik niet kon schrijven.

Overigens vond ik de studie superleuk. Ik vond alles interessant, van ontwikkelingspsychologie en sociale psychologie, tot geschiedenis van de psychologie, filosofie, tot gesprekstechnieken en zelfs tot statistiek. Na een paar jaar realiseerde ik me dat dit echt een geweldig vak was dat perfect bij me paste. Ook realiseerde ik me, dat je voor bijna elke baan moest kunnen schijven. Intakeverslagen en brieven als je therapeut bent, wetenschappelijke artikelen als je onderzoeker bent, lesprogramma’s als je docent bent. Toen besloot ik dit probleem te overwinnen, en me juist op te geven voor allerlei vakken met scripties. Ik deed ook een schrijverscursus.
Uiteindelijk heb ik heel wat werkstukken geschreven en zelfs scripties geschreven voor 2 studierichtingen, en ook een paar wetenschappelijke artikelen.

Desalniettemin blijft het iets waar ik soms tegenop kan zien. Soms schrijf ik zo in een keer een artikel op, zonder zorgen. En andere keren kom ik de oude kwelduivel weer tegen. De kritische stem.

Het probleem is eigenlijk alleen maar een probleem … als ik die kritische stem begin te geloven!

Toen ik er zojuist bij stil stond realiseerde ik me dat het eenvoudigweg een gewoonte is. Dat kritische stemmetje is zo oud, heeft zoveel training gekregen, en heeft zoveel aandacht gekregen in het verleden – vandaar dat-ie zo sterk is. Maar het is een gewoonte. Ik hoef het me niet aan te trekken. Ik hoef me zelfs niet aan te trekken dat die stem er is. Dat is gewoon een restant uit het verleden. Een beetje zoals je soms een liedje in je hoofd kunt hebben.

Ik vroeg me af wat ik er mee zou doen, met die zelfkritiek. En toen kwam het volgende bij me op, tot mijn verbazing: “Ach lieverd, dit zijn gewoon patronen en van vroeger, je hoeft hier geen acht op te slaan. Het is niet persoonlijk, je hoeft er niets mee. Laat maar gaan.”

Ik realiseerde me: Daar hoef ik niks mee.

Ook wordt die zelfkritiek een probleem … als ik vergeet te luisteren naar andere ‘stemmen’ in mij.

Er zijn namelijk ook andere ideeën, gevoelens en gedachten in mij, de een heel ander effect op mij hebben.

Zo zijn er bijvoorbeeld ook de kanten van mij die denken

  • dat het heel erg leuk is om je gedachten op te schrijven.
  • dat het zinvol is om dat te doen om daar anderen mee aan het denken te zetten.
  • dat het stiekem ook heel fijn is als anderen lezen wat ik schrijf
  • dat het stoer is (en die daar een beetje trots op is)
  • dat als ik teruglees wat ik eerder schreef, dat daar goede dingen tussen zitten
  • dat je ook kunt leren om te schrijven, maar dan moet je het wel doen

Ook is er een kant in mij die denkt dat het gewoon werk is, iets dat er bij hoort. Niet alles wat je doet hoeft leuk te zijn, je kunt het toch doen.

Als ik er nu zo bij stil sta, vind ik het wel apart dat ik meestal naar de criticus luister en niet naar al die andere ‘stemmen’ in mij.

Tips voor als de zelfkritiek de kop op steekt:

  1. Realiseer je dat dit oude patronen zijn, die zijn ontstaan om een bepaalde reden, maar die niet per se zinvol zijn om op in te gaan of naar te luisteren.
  2. Besef dat in die zelfkritiek een element zit van jou willen helpen. Om te voorkomen dat je afgaat bijvoorbeeld. Of om te zorgen dat je niet naast je schoenen gaat lopen.
  3. Realiseer je ook dat zelfkritiek pijnlijk is.
  4. Neem een paar momenten om dit tot je te laten doordringen. Voel in je lijf hoe die zelfkritiek voelt. Dit is mindfulness!
  5. Zeg iets aardigs, bemoedigends tegen jezelf. Bijvoorbeeld wat je tegen een ander zou zeggen die in de knoop zit met zelfkritiek. Dit is zelfcompassie!

Wat ik bijvoorbeeld tegen mezelf zeg nu is:
Ach lieverd, wat naar dat je jezelf zo in de weg zit. Weet je, natuurlijk is het lastig, Het schrijven van een boek is echt iets anders dan van een los artikel. Gun jezelf dat je door een leerproces gaat en dat je het niet 1-2-3 onder de knie hebt. Het is interessant. Je hebt al vaker lastige dingen geleerd en overwonnen, Hoe leuk is het als je ook dit kunt overwinnen?
Kun je de zelfkritiek even laten (even laten gaan zonder er acht op te slaan) en eens een paar pagina’s schrijven. Hup, in 1 keer. Daarna lees je het na, en dan kun je altijd nog zien of het goed is of niet.

Ik kwam de volgende uitspraak ergens tegen, ik weet niet van wie, maar ik vond hem wel goed:

Geloof niet alles wat je denkt!

Wat zijn jouw ervaringen hier mee?

Ik sluit af met een tekst van Byron Katie

I don’t let go of my thoughts
I meet them with understanding,
then they let go of me.   
Byron Katie

Bovengenoemde tips kun je leren toepassen in een mindfulnesstraining of compassietraining.

© 2019 Hende Bauer/Centrum voor Mindfulness Den Haag, alle rechten voorbehouden

ALS JE WILT KUN JE DIT ARTIKEL GEBRUIKEN IN EEN TIJDSCHRIFT, WEBPAGINA OF NIEUWSBRIEF als je deze tekst erbij zet met een werkende link naar de website: “Door Hende Bauer van het Centrum voor Mindfulness Den Haag, www.centrummindfulness.nl.”

Dit bericht is geplaatst in Blog. Bookmark de permalink.

Reacties zijn gesloten.